Complexe PTSS – Pete Walker

Gisteren rolde er een nieuwsbrief binnen, en daar onderaan stond tot mijn verrassing dit boek: CPTSS van Pete Walker (CPTSD – From Surviving to Thriving). Ik ben heel blij dat er een Nederlandse vertaling is, want ik vind het een enorm waardevol boek waar ik persoonlijk veel van geleerd heb. Hij beschrijft niet alleen het ‘probleem’, maar komt ook met oplossingen.

Pete legt helder uit wat CPTSS (Complexe Post Traumatische Stoornis) is, hoe het kan ontstaan en wat je kunt doen om jezelf te helpen.

Hij werkt o.a. met deze concepten:
– de 4 F’s (geen idee hoe ze het in het Nederlands genoemd hebben, maar ze staan voor Fight, Flight, Freeze en Fawn (vecht, vlucht, bevriezing en onderhandelen/toegeven) en duiden reactiestijlen aan die uit trauma zijn ontstaan. Iedereen met CPTSS heeft zijn eigen combinatie van reactiestijlen, waarvan er meestal één of twee de boventoon voeren)
– inner critic (innerlijke criticus)
– ‘good enough parenting’ (een opvoedingsstijl die goed genoeg is en geen grote trauma’s heeft veroorzaakt)
– re-parenting (je eigen innerlijke ouder ontwikkelen als tegenhanger van de innerlijke criticus).

Zoals hij zelf uitlegt kan het boek ’triggerend’ zijn en/of je een bevestiging bieden van iets waar je de vinger nooit op kon leggen. Als het triggerend is omdat het zaken bovenhaalt die je weggestopt hebt of waar je moeite mee hebt om die van dichtbij te bekijken, lees het dan in kleine stukjes of zoek een therapeut die bekend is met Pete’s werk en waarmee je samen kunt werken.

Het bericht CPTSS – Pete Walker verscheen eerst op Flow Remedies.

TL;DR

In het eerste artikel over aangeleerde hulpeloosheid ging het over wat het is en heel in het kort over hoe het ontstaat. 

In dit artikel wil ik wat meer kijken naar hoe aangeleerde hulpeloosheid nu ontstaat, wat er gebeurt voordat iemand in zo’n denkpatroon terecht komt. 

Zoals gezegd is trauma het korte antwoord, maar kun je het misschien beter zien als geestelijke en emotionele conditionering (tot aan mishandeling toe) op allerlei manieren en allerlei niveau’s. Hiervoor worden allerlei tactieken ingezet om het doelwit onder controle te houden.

Geestelijk lam leggen

Één tactiek om iemand geestelijk lam te leggen is het veelvuldig doen van tegenstrijdige uitspraken zonder te erkennen dat ze tegenstrijdig zijn. Er wordt dan compleet voorbij gegaan aan wat er eerder is gezegd en er worden nieuwe uitspraken gedaan die haaks op de vorige staan terwijl er tegelijkertijd gedaan wordt alsof het altijd al zo geweest is en de eerdere uitspraken helemaal niet gedaan zijn. Als je probeert op de vorige uitspraken in te gaan worden deze vaak ontkend en wordt er, al dan niet subtiel, twijfel opgeworpen over jouw geestelijke gesteldheid. 

Vaak hebben die boodschappen dan ook ondertonen die neerkomen op dat je niet goed genoeg bent en dat het jouw schuld is. Er worden bijvoorbeeld regels en verwachtingen opgelegd waar je aan moet voldoen, en als je dat dan doet wordt je alsnog gestraft, want de regels zijn ondertussen alweer veranderd.

De bedoeling hiervan is dat je bij zoveel tegenstrijdigheden en verwarring uiteindelijk het bijltje erbij neergooit, alles dan maar gelaten over je heen laat komen en ze hun gang laat gaan. 

Geen daden maar woorden

Dan is er het verschil tussen wat er gezegd en wat er gedaan wordt. Als dat vaak van elkaar afwijkt, dan is dat op zijn minst vreemd. Bijvoorbeeld: als er onder het mom van positieve beweringen dingen gedaan/geëist worden die je eigenlijk juist schaden of beperken. Of ze vertellen je wat je wilt horen maar het blijft bij woorden en ze handelen er niet naar.

Beloftes worden verbroken of steeds uitgesteld, waarbij de verantwoordelijkheid daarvoor bij jou neergelegd wordt (jij hebt dit of dat wel of niet gedaan, dus nu kan het helaas niet doorgaan). Elke keer als je toegeeft en door de spreekwoordelijke hoepel springt is daar niet de beloning die je voorgehouden werd, maar een volgende hoepel waar je eerst nog doorheen moet, en ga zo maar door.

Enne, het is allemaal voor je eigen bestwil / bescherming / gezondheid / het algemeen belang, want dat zijn vaak de ‘stokken’ die gebruikt worden om mensen iets te laten doen dat ze eigenlijk niet willen. Angst, plichtsbesef, schuldgevoel en schaamte zijn namelijk hele effectieve wapens om iemand naar je hand te zetten.

My way or the highway

De volgende rode vlag is een ‘my way or the highway’ instelling, vrij vertaald naar ‘doe wat ik zeg, of anders…’ Als elke vorm van ’tegengas’ (vragen stellen, bewijs overleggen dat iets anders laat zien) negatief ontvangen wordt, bijvoorbeeld met negeren, ontkennen, gaslighting (zo moet je dat niet zien/dat verbeeld je je/dat heb je verkeerd begrepen), beschuldigingen (op de man spelen met uitspraken als ‘je bent te gevoelig’, ‘stel je niet zo aan’, ‘na alles wat ik voor je heb gedaan’) en/of woede, dan heb je nog een aanwijzing dat er iets niet helemaal is zoals het gepresenteerd wordt. 

Als iemand beweert het goed met je voor te hebben, waarom zou het dan een probleem zijn dat je vragen stelt of het ergens niet mee eens bent? Als ze het echt goed met je voor hebben, dan zou je verwachten dat jouw input en feedback belangrijk zijn en dat ze daar serieus naar willen kijken.

Als dat niet zo is, dan heb je grote kans dat iemand alleen zijn/haar eigen agenda dient en gaat het er toch op lijken dat je te maken hebt met iemand die manipuleert en zich bedient van technieken die toch verdacht veel lijken op geestelijke mishandeling, in plaats van iemand die in jouw belang handelt. En trouwens, wie is eigenlijk degene die weet of iets voor jouw bestwil is? Ben je dat zelf of is dat iemand buiten je?

Ondertoontjes en subtiliteiten

Geestelijke mishandeling kan heel openlijk zijn, maar ook heel subtiel. Aan de oppervlakte lijkt het dan niets bijzonders, maar het heeft een ‘lading’ (emotie, energie, implicatie). Vaak kun je dat alleen herkennen als je geleerd hebt dat het bestaat, wat het is en hoe het zich uit. 

Denk maar aan wat ze in het Engels een ‘backhanded compliment’ noemen: dat is een compliment met een angel erin die het eigenlijk beledigend/neerbuigend maakt, bijvoorbeeld ‘dat heb je goed begrepen, voor iemand die z’n lagere school niet eens afgemaakt heeft’. Het klinkt als een compliment, maar de onderliggende boodschap is dat je eigenlijk niet goed genoeg bent. 

Of het wordt compleet ontkend, het is niet gezegd, het was niet de bedoeling, jij hebt het verkeerd begrepen, verkeerd gedaan of iets van die strekking. Iemand die anderen mishandelt (de abuser/misbruiker) legt constant de schuld en verantwoordelijkheid bij degene die mishandeld wordt. Het ligt nooit aan hem/haar, altijd aan een ander en zij zijn het onschuldige slachtoffer (niet iedereen die als slachtoffer overkomt is automatisch een misbruiker, maar misbruikers stellen zich wel vaak als slachtoffer op om zo hun zin te krijgen). Zo maken ze iemand zo klein dat die persoon het letterlijk niet meer in zijn/haar hoofd haalt om er iets tegen te doen. 

Na een poos bestookt te zijn met dit soort tactieken weet het doelwit op den duur niet meer wat onder en boven is, wat uiteraard precies de bedoeling is. Als je iemand in verwarring en angst kunt houden, dan kun je ze van alles wijsmaken omdat ze dan in overlevingsmodus staan. 

Overlevingsmodus

In overlevingsmodus ligt de nadruk op je vecht/vlucht respons en wordt het logisch denken daar ondergeschikt aan of zelfs (tijdelijk) uitgeschakeld.

Logisch nadenken is ongewenst in een overlevingsmodus, want je wilt dan niet gaan overwegen wat je moet doen, je moet snel kunnen beslissen. Daardoor reageer je vanuit je oerbrein. Dan ga je bijvoorbeeld niet eerst rustig staan denken hoe je moet reageren op de tijger die uit de bosjes springt.

Behalve vecht/vlucht (fight/flight) heb je nog twee mogelijkheden: bevriezen (freeze) en aanpassen (toegeven/onderhandelen)(fawn)*, dus een stress/paniek/overlevingsreactie zal er niet bij iedereen hetzelfde uitzien. De één gaat hyperventileren (freeze), terwijl de ander boos uithaalt (fight), een derde in onderhandeling gaat (fawn) en een ander lichamelijk en/of geestelijk wegvlucht (flight).

Iemand geestelijk lam leggen heeft de meeste kans van slagen als het je lukt ze in die vecht/vlucht modus te houden. Dan overheerst de angst en kun je ze aan het reageren houden in plaats van dat ze na gaan denken over wat je zegt en doet….

Handboek?

Om de koe maar bij de hoorns te vatten noemen we dit soort tactieken wat het is: geestelijke mishandeling. Geestelijke mishandeling kan zowel op persoonlijk niveau als op groter niveau (bedrijf/organisatie/overheden) plaatsvinden, het principe is gelijk.

Als je in dit onderwerp duikt krijg je echt het idee dat er een universeel draaiboek is, want je ziet veel van dezelfde tactieken terug, al kan de nadruk en uitvoering ervan heel anders zijn.

Hoe subtieler het is, hoe lastiger het is om te herkennen, vooral omdat het heel sluipend kan gaan en afgewisseld kan worden met periodes dat alles goed lijkt te gaan (meestal nadat je een blikje achter het masker hebt gekregen en je snel overtuigd moet worden dat dat je verbeelding was zodat je weer in slaap sukkelt en meewerkt :). Ook dat is weer een tactiek om je aan je eigen waarheid en liefst ook nog je geestelijke gesteldheid te laten twijfelen.

Even kort door de bocht: als jij geen idee hebt van wat je nou eigenlijk denkt, weet, voelt, ziet, en wat nou waar is en wat niet, dan zijn bepaalde mensen uiteraard graag bereid om dat voor je in te vullen, maar wel op een manier die tot hun eigen voordeel leidt.

Zo de waard is vertrouwt hij zijn gasten

De meeste mensen beoordelen het gedrag van anderen door de lens van wat ze zelf zouden doen. Daarom is geestelijke mishandeling zo lastig te (h)erkennen. Over het algemeen zit het doelwit ervan absoluut niet zo in elkaar en kunnen ze zich daarom niet voorstellen dat  iemand zoiets zou doen, of bepaalde motieven zou kunnen hebben. Of ze zijn overtuigd van de goede wil van iedereen en kunnen niet erkennen dat kwade bedoelingen helaas bestaan.

Als je zelf niet zo bent, dan komt het niet eens in je op om te denken dat iemand iets slechts in de zin kan hebben. Dan ga je proberen een verklaring voor dat gedrag te vinden door je eigen lens en is de kans groot dat je het niet herkent voor wat het is. Dan kom je in uitdrukkingen terecht als ‘ze bedoelen het goed, het komt er alleen wat rottig uit’, ‘ze zijn wat nukkig’ of ‘ze doen toch ook gewoon hun werk maar’.

Helaas maken de mensen die wèl zo in elkaar zitten graag gebruik van die goede eigenschappen door hun doelwit in verwarring te brengen en af en toe ook iets ‘goeds’ te doen. Intermittent positive rewards, oftewel afwisselende beloningen, is nog zo’n techniek die gebruikt wordt om iemand in verwarring te brengen en zo het moment uit te stellen dat ze doorkrijgen wat er gebeurt.

Tot slot

Al dit soort technieken bij elkaar kunnen iemand in een toestand van aangeleerde hulpeloosheid brengen. Het doelwit is zo in verwarring dat ze overal in meegaan om te ontkomen aan die verwarring en wat vaste grond onder de voeten te krijgen. Het komt niet in ze op om zelf te proberen iets aan de situatie te veranderen omdat ze al te vaak onderuit gehaald zijn bij eerdere pogingen vragen te stellen of voor zichzelf op te komen. 

De ‘dader’ heeft ze op dat moment waar hij/zij ze hebben wil, want die kan op elk moment het hele circus weer opnieuw starten door het spreekwoordelijke vloerkleed onder het doelwit uit te trekken en hen daarna een ‘helpende hand’ te bieden in de vorm van meer eisen of beperkingen.

Iemand die dit soort technieken gebruikt, of dat nou op grote of kleine schaal is, gaat daar vaak op een bepaald moment te ver in, waardoor het begint op te vallen wat ze aan het doen zijn. Of, en wanneer dit gebeurt hangt af van hoe goed ze in hun ’trucje’ zijn en hoe goed ze hun impulsen kunnen onderdrukken.

Overmoedig worden en teveel druk uitoefenen leidt vaak tot inzicht bij het doelwit dat er iets niet klopt. Ze overschatten dan zichzelf en onderschatten het doelwit, en hebben te weinig inlevingsvermogen om te beseffen dat bepaalde acties leiden tot een tegenreactie. Denk maar aan de bullebak die enorm verbaasd is als hij een tik terug krijgt. 

Al het bovenstaande kun je doorvoeren naar een maatschappelijk niveau, waar bepaalde overtuigingen en ongeschreven regels kunnen voorkomen dat iemand iets doet om zichzelf te helpen, bijvoorbeeld een overtuiging dat ingaan tegen bepaalde personen of instanties zinloos is, of dat de maatschappij nu eenmaal zo in elkaar steekt en nooit kan verbeteren. Daar wordt uiteraard handig gebruik van gemaakt door personen en instanties die erbij gebaat zijn dat mensen passief zijn en zich neerleggen bij vervelende regels en situaties. Aangeleerde hulpeloosheid helpt op dat vlak voorkomen dat mensen massaal ergens tegen in beweging komen.

Degenen die dan wel in beweging komen worden meestal hard aangepakt (verbaal, non-verbaal/energetisch, met een lastercampagne, door te dehumaniseren of zelfs op fysiek vlak) en als voorbeeld/afschrikking gebruikt om de rest van de mensen te ontmoedigen en in hun passieve toestand te houden. Dat gaat op voor zowel het individu dat manipuleert of een groep/organisatie: tegenspraak wordt niet geduld en ten zeerste ontmoedigd.

TL;DR

TL;DR (de ’te lang, heb het niet gelezen’ versie van dit artikel): Aangeleerde hulpeloosheid kan het gevolg zijn van een scala aan tactieken die een manipulatief iemand inzet en die tot doel hebben iemand naar hun hand te zetten door bepaalde gevoelens in het doelwit te veroorzaken, zoals angst, verwarring, onzekerheid, twijfel, schuldgevoel, plichtsgevoel, schaamte en minderwaardigheid.

Zo probeert degene die deze tactieken toepast te vermijden dat hij/zij door de mand valt en dat het doelwit doorkrijgt wat er aan de hand is, plus dat het op den duur niet meer in het doelwit opkomt om iets aan de situatie te veranderen, doordat ze gaan denken dat ze dat niet kunnen/mogen/waard zijn.

Daarnaast kunnen bepaalde overtuigingen en ongeschreven regels op macro-niveau (de maatschappij) ertoe leiden dat mensen zich neerleggen bij een onprettige situatie of verlies van rechten in plaats van er massaal tegen in beweging te komen. De relatief kleine groep die wel in beweging komt of de aandacht erop probeert te vestigen wordt dan meestal als voorbeeld/afschrikking gebruikt om de rest te ontmoedigen en bij voorkeur weer in slaap te sussen.

Hierbij wordt ook handig gebruik gemaakt dat mensen liefst bij een groep willen horen en niet alleen willen staan. Als bepaalde zienswijzen ontmoedigd worden of niet toegestaan zijn, dan durven veel mensen er niet voor uit te komen en lijkt het alsof het inderdaad een onpopulair gezichtspunt is. Vooral als iedereen die erbij gebaat is volhoudt dat een bepaald gezichtpunt maatschappelijk gezien onwenselijk en/of onwaar is.

* Fight, Flight, Freeze, Fawn – 4F response: Pete Walker – From Surviving to Thriving.

Foto credits: hond, highway, handboek, zo de waard is vertrouwt hij zijn gasten :),

Het bericht Aangeleerde hulpeloosheid – vervolg verscheen eerst op Flow Remedies.

‘Ik heb niets met dat alternatieve, als je je been breekt ga je toch ook gewoon naar de dokter?’
‘Ja, natuurlijk, maar dat…’
‘Nou dan, zie je wel, niets waard al dat alternatieve gedoe’

Ik vond dit soort dingen altijd nogal frustrerend, tot ik eindelijk, na jaren, leerde hoe het in elkaar steekt. Je hebt hier te maken met een mooi voorbeeld van een stroman-argument. Dat is iets waar je op aangesproken of aangevallen wordt dat uit zijn verband gerukt is en/of niet ter zake doet, en dat je niet gezegd en ook niet bedoeld hebt.

Het wordt gebruikt om je de mond te snoeren en iemands gelijk te halen en kan ook gebruikt worden om je af te leiden van je doel als je ergens bezwaar tegen maakt of een grens stelt. Je wordt in de verdediging gedwongen met een ‘aanval is de beste verdediging’- techniek die elke vorm van open communicatie onmogelijk maakt. Waarschijnlijk denkt iemand dan in zwart-wit termen van ‘als jij (geheel of gedeeltelijk) gelijk hebt, dan voel ik me diep van binnen alsof ik dan automatisch ongelijk heb en dat is onacceptabel’ waardoor ze in de aanval gaan om dat gevoel niet te hoeven voelen, per se hun gelijk willen halen of uit zijn op macht.

Zodra je in het voorbeeld van de ‘discussie’ over alternatieve methoden vanuit een automatische reactie het enige voor de hand liggende antwoord geeft, krijg je geen enkele kans meer iets te zeggen of argumenten in te brengen. Dan wordt de discussie afgesloten of wordt hetzelfde argument steeds weer herhaald in andere bewoordingen, of wordt het antwoord dat je geeft tegen je gebruikt (je hebt ‘ja’ geantwoord, dan moet je niet ineens terug gaan krabbelen’). Verder is deze stelling bedoeld om te ‘bewijzen’ dat de enige mogelijke oplossing is om altijd naar de dokter te gaan en dat alternatieve methoden geen bestaansrecht hebben.

En natuurlijk ga je met een gebroken been naar de dokter. Geen enkel weldenkend mens zou dan als eerste naar een remedie of andere alternatieve methode grijpen. Daarom wordt dat argument ook gebruikt, daar kun je op geen enkele manier nee op antwoorden, wat het mogelijk maakt om je heel makkelijk verbaal klem te zetten en alles wat je verder in te brengen hebt opzij te schuiven als niet relevant.

Als we toch bezig zijn, laten we dan dat voorbeeld maar gewoon even gebruiken: een ‘alternatieve’ methode kan bij een gebroken been beslist nut hebben als de eerste dringende hulp verleend is en je met je been in het gips zit. Dan zou je kunnen gaan kijken of je zelf nog iets toe kunt voegen om je herstel te bespoedigen en/of je emotionele en energetische balans te verbeteren.

Je kunt bijvoorbeeld remedies, kruiden en/of andere methoden zoals Reiki of sound healing gebruiken om te doen wat je kan. Zolang je je niet gelijk gaat rondlopen met je gipsbeen of iets anders doet dat je herstel schaadt, kun je voor de rest alles proberen dat je aanspreekt. Klein detail: in een boek over sound healing las ik dat er onderzoek gedaan wordt naar het helen van gebroken botten met geluid, dus wie weet…

Laten we dan ook gelijk een ander standaard argument bekijken als we toch bezig zijn: ‘het is allemaal suggestie, het werkt niet maar zit tussen de oren, het is een placebo-effect’. Stel, mijn persoonlijke mening is van niet, maar stèl dat het zo werkt, wat zou daar dan mis mee zijn? Het bereikt z’n doel toch? Als het raar is, maar het werkt, dan is het dus niet raar. 

De bedoeling van zo ongeveer alle ‘alternatieve’ methoden is, voorzover ik het zie, het op allerlei manieren stimuleren van het zelf-helend vermogen, en als dat lukt met suggestie, wat is daar dan fout aan? Je hoort trouwens ook regelmatig dat artsen in bepaalde situaties soms een placebo inzetten, en daarnaast wordt er in medisch onderzoek ook gebruik van gemaakt om een controlegroep te hebben. Soms heeft dat vreemd genoeg zelfs hetzelfde effect als het middel dat getest wordt 🙂

Zou ik dan moeten nalaten een energetische methode toe te passen omdat iemand anders een andere mening heeft, vindt dat het onzin is, of zich er ongemakkelijk bij voelt omdat ze het niet kennen? Omdat ze vinden dat het nep moet zijn omdat zij zich niet kunnen voorstellen dat het werkt? Of geleerd hebben dat ‘dat alternatieve gedoe’ nergens goed voor is?

Ik heb er eerlijk gezegd steeds meer een probleem mee als iemand me opdraagt wat ik ergens van moet vinden of me ‘probeert te beschermen’. Dat bepaal ik graag zelf, nadat ik zelf op onderzoek uit ben gegaan, het heb uitgeprobeerd en ondervonden, verschillende invalshoeken heb overwogen, mijn eigen fouten heb gemaakt en ervan geleerd heb :p.

‘Ondervinding is de beste leermeester’ is niet voor niets een gezegde, ook al wordt het vaak negatief gebruikt. Het werkt ook in positieve zin: iets dat je door eigen ervaring leert is veel waardevoller, blijft langer hangen en dringt dieper door dan iets dat je voorgeschoteld wordt zonder dat je het beleefd hebt.

Foto credits: stroman pop, gebroken lineaal, ‘placebo'(eigenlijk een rode M&M 😉, woordenboek met loep

Het bericht Alternatief gedoe? verscheen eerst op Flow Remedies.

Het is één van de hoofdredenen waarom bijvoorbeeld mensen die in een situatie zitten waarin ze slecht behandeld worden niet hun biezen pakken en opstappen.

Doordat ze geestelijk en emotioneel constant onder vuur liggen voelen ze zich zo machteloos en klein dat het niet eens meer in ze opkomt dat ze ook maar enige invloed op de situatie kunnen uitoefenen.

Niet omdat ze ‘het dan vast onbewust gewoon fijn’ vinden om zo behandeld te worden (wat nergens op slaat), maar omdat ze denken dat ze niet kunnen ontsnappen, dat het nu eenmaal zo is, dat er niets aan te doen is en ze er maar mee moeten leren leven.

Bijna altijd speelt ook mee dat ze denken dat ze niet beter verdienen.

Deze twee overtuigingen samen zijn in mijn ogen de grootste oorzaken dat iemand die slecht behandeld wordt niet ogenblikkelijk zegt ‘dit pik ik niet, toedeledoki, sayonara, de groeten, ik ben weg’. 

Daarnaast ontstaat aangeleerde hulpeloosheid niet in één keer, maar is het het gevolg van een opeenstapeling van ervaringen die iemand ervan overtuigen dat ze geen zeggenschap, geen macht en geen recht hebben in te gaan tegen wat er gebeurt. En, om het nog ongrijpbaarder te maken, kunnen het vaak hele kleine subtiele dingen zijn die aan de oppervlakte niet eens zo erg lijken maar pas schadelijk blijken als je alles op een rij zet en het geheel overziet.

Het concept van aangeleerde hulpeloosheid (learned helplesness) komt uit een onderzoek halverwege de jaren 60. Martin Seligman deed onderzoek naar depressie en nam deel aan een (afschuwelijk) experiment waarbij ze een groep honden in drie groepen hadden onderverdeeld.

De eerste groep werd vastgezet en later losgelaten, de tweede en derde groep werden vastgezet aan elkaar en kregen electrische schokken toegediend.

De honden uit de tweede groep konden een hendel indrukken om de schokken te laten eindigen, maar de honden in de derde groep konden alleen maar afwachten tot de hond uit de tweede groep waarmee ze verbonden waren de hendel indrukte. Ze leerden dat ze geen invloed hadden op het stoppen van de schokken, het overkwam ze.

Later werden de honden in een ruimte gezet met een schot in het midden waar ze met gemak overheen konden. In één deel stond de vloer onder stroom, in de andere niet.

De honden uit de eerste en tweede groep sprongen over het schot, maar de honden uit de derde groep bleven jankend op de vloer liggen en ondergingen de schokken zonder iets te doen.

De onderzoekers moesten die honden meerdere keren oppakken, de poten bewegen en laten zien dat ze over het schot konden naar het gedeelte waar het veilig was. Ze waren dusdanig geestelijk verlamd dat het niet eens in ze opkwam dat ze iets konden doen om hun situatie te verbeteren. 

Als mensen over langere tijd in kleine beetjes geconditioneerd worden dat er niets is dat ze kunnen doen, dat alle controle en invloed buiten henzelf ligt, dan krijg je hetzelfde effect.

Dan zijn ze zo lamgelegd dat ze niet om hulp vragen. Redenen hiervoor kunnen o.a. zijn:

• ze denken dat het geen nut heeft
• ze denken dat niemand hen kan helpen
• ze willen niet tot last zijn
• ze denken dat ze moeten wachten tot iemand anders het oplost
• ze denken dat ze niet beter verdienen
• ze beseffen niet dat ze getraumatiseerd zijn
• ze denken dat het zo hoort (‘het is niet anders’, ‘zo is het leven’)
• ze denken dat ze geen invloed of mogelijkheid/keuze om te handelen hebben.

Hoe kom je nou op dat punt? Het voor de hand liggende antwoord is trauma, maar dat zegt vrij weinig. Geestelijke en emotionele conditionering op allerlei manieren en allerlei niveau’s is waarschijnlijk een nuttiger antwoord. Bij trauma denk je meestal aan grotere gebeurtenissen, en in mijn optiek gaat het bij aangeleerde hulpeloosheid meestal om vele kleine dingen die op zich misschien niet als trauma aan te merken zijn, maar uiteindelijk wel hetzelfde resultaat hebben. Als voorbeeld: Één klein sneetje is niet zo schokkend, maar als je er een heleboel hebt dan wordt het toch wel een probleem.

Zo wordt ons bijvoorbeeld meestal geleerd dat authoriteitsfiguren buiten onszelf (ouders / opvoeders / leraren / experts / de overheid / instanties etc) het beter weten, wat impliceert dat onze eigen wijsheid en intuïtie minder waard zijn. Met een beetje pech krijgen we dan ook nog ‘omdat IK het zeg’ als antwoord als we durven te vragen waarom, en/of wordt ons in al dan niet bedekte termen kenbaar gemaakt dat we ons moeten schamen dat we het wagen vragen stellen. 

Stel je eens voor dat je dit keer op keer meemaakt/te horen krijgt. Zie je hoe makkelijk het dan kan zijn om iemand zich afwachtend/afhankelijk/passief te laten opstellen?

Vervolg op dit artikel: Aangeleerde hulpeloosheid – vervolg

Foto credits: Kat in mandje, microscoop, hond

Het bericht Aangeleerde hulpeloosheid verscheen eerst op Flow Remedies.

Gebeurt het je wel eens dat het lijkt alsof een bepaalde blokkade maar niet weg wil, wat je er ook tegenaan gooit? Dat je tot een bepaald punt komt en dan voor je gevoel tegengehouden wordt en niet verder kunt?

En dat je dan soms uit frustratie denkt ‘barst maar, ik doe het toch’ en er dan ‘ineens’ zonder al te grote inspanning doorheen vliegt? Alsof je een aanloop neemt om een klemmende deur open te duwen, en dan blijkt hij al op een kier te staan en vlieg je er makkelijker doorheen dan je verwacht had?

Voor mij zijn dat soort voorvallen een aanwijzing dat je met remedies of andere energetische methoden best een hoop op kunt lossen, maar dat je daarna echt zelf het laatste stapje moet zetten om daadwerkelijk door die blokkade heen te breken en er aan voorbij te komen.

Hulp op de achtergrond

Remedies (en andere energetische methoden) zijn in mijn ogen gereedschap dat je kunt gebruiken om het pad naar die klemmende deur een beetje obstakelvrij te maken zodat de deur wat makkelijker te bereiken is. En dan is het daarna aan mij/ons om die deur open te durven doen en te kijken wat erachter zit. Als je het bekijkt vanuit het oogpunt van het concept van vrije wil is dat eigenlijk best logisch.

En toen viel het kwartje

Vorig jaar heb ik een 30-dagen challenge gedaan op het gebied van zelfontwikkeling: kernwaarden bepalen, ‘wie ben ik?’ en ‘wat wil ik?’. 

Het hoofddoel was verantwoording afleggen over een aantal zelf gestelde doelen/acties. De achterliggende gedachte was dat je meer geneigd bent je taken te voltooien als je weet dat er iemand over je schouder meekijkt en je aanmoedigt.

Het was echter zoveel meer dan dat. Elke dag bestond uit een video en een audio, met een opdracht op het gebied van doelen stellen, ontdekken wie je bent en wat je wilt, wat je kernwaarden zijn,  hoe word je beter in het waarnemen en benoemen van emoties en hoe reguleer je je emotionele toestand zo goed mogelijk?

Daarbij liep ik onvermijdelijk tegen taboes en verboden aan die in mijn onderbewuste rondwaarden en die op bepaalde momenten aan de rem trokken (de eerste mind-map in de voorbereidingsweek kostte me uren, tot ik dat breekpunt van ‘barst maar’ bereikte, daarna was hij zo af :)). Hoewel lastig, is dat dan ook weer erg leerzaam, want als deze taboes en verboden zichtbaar worden, dan kun je er wat mee. Zolang iets in je onderbewuste rondzwerft trekt het wel aan touwtjes, maar heb je geen zicht op het hoe, wat en waarom.

Toeval?

Tijdens die challenge periode viel er bevestiging binnen in de vorm van een nieuwsbrief waar bovenaan deze quote stond: “Daag een obstakel uit. Daag het gewoon uit, dat is alles. Wijk er niet voor, en uiteindelijk zal het breken. Jij zult het breken. Iets moet breken en dat zul jij niet zijn, dat zal het obstakel zijn”
― Norman Vincent Peale, De kracht van positief denken

Foto credits: deur, open slot, stapstenen

Het bericht Het laatste stapje is aan jou verscheen eerst op Flow Remedies.

Allereerst: maak je geen zorgen. Als je weerstand tegen verandering hebt ben je in goed gezelschap. Het is volkomen normaal. Evolutionair gezien zijn we er namelijk op ingericht om zoveel mogelijk de status quo te handhaven en weg te bewegen van pijn en ongemak. Vanuit het oogpunt van de oermens is het veiliger om te blijven waar je bent. In een bekende omgeving weet je immers waar water, voedsel en onderdak is, en waar de sabeltandtijgers zich ophouden. Als je het zo bekijkt is het volkomen onlogisch en zelfs gevaarlijk om ergens heen te gaan waar je dat allemaal niet weet. Je weet wat je hebt, maar je weet niet wat je krijgt, zogezegd.

Je onderbewuste doet ook een duit in het zakje

Om het nog wat ingewikkelder te maken: je onderbewuste heeft nog meer in te brengen dan een universele angst voor veranderingen alleen. Soms kun je met je bewuste gedachten een bepaalde kant op willen, maar houdt je onderbewuste je tegen. Uitstelgedrag is daar bijvoorbeeld een teken van. Even tussendoor: wees in dat geval zacht voor jezelf, want je onderbewuste heeft als enige taak om je veilig te houden en pijn en ongemak te vermijden. Het bedoelt het goed, maar soms komt het er wat rot uit ;).

In je onderbewuste heb je allerlei overtuigingen over jezelf en over de wereld. Op basis van die overtuigingen doet het wat nodig is om te zorgen dat je veilig bent. Daardoor kan het veranderingen tegenhouden waarvan je met je bewuste gedachten overtuigd bent dat je ze wilt invoeren. De uitdaging is dan om wat dieper te graven en je gevoelens, gedachten, overtuigingen en motieven te onderzoeken. Als je weet wat voor overtuiging of motief er onder die weerstand tegen verandering schuil gaat kun je eraan gaan werken dat om te keren.

Zodra je je onderbewuste kunt overtuigen dat het veilig is een bepaalde kant op te gaan zal het makkelijker gaan. Dit kan als een Jenga-toren werken: soms moet je er behoorlijk wat blokjes uithalen voor hij omver gaat. Het kan zijn dat je van alles probeert en er niets gebeurt, tot je een omslagpunt bereikt en je weerstand begint te verminderen.

Veiligheid voor alles

Je onderbewuste zal er alles aan doen om je veilig te houden en daardoor je overlevingskansen zo groot mogelijk te houden. Je geluk is daarbij van ondergeschikt belang, en logica speelt al helemaal geen rol. Stel bijvoorbeeld dat je als kind gestraft werd als je voor jezelf opkwam. Als dat herhaaldelijk gebeurde, dan is de kans groot dat je een overtuiging ontwikkelt hebt dat voor jezelf opkomen onveilig is. Als kind ben je afhankelijk van anderen voor je overleving en is dat een logische gevolgtrekking. Je kunt immers niet je koffers pakken en de wijde wereld in trekken, daardoor is aanpassen de meest voor de hand liggende optie. Als volwassene kan het je echter danig in de weg zitten als je moeite hebt om voor jezelf op te komen.

Zo kunnen er allerlei grote en kleine overtuigingen zijn die je tegenhouden op allerlei gebied. Die overtuigingen samen bepalen hoe je tegen de wereld aankijkt. Elke keer dat zo’n overtuiging bevestigd wordt, wordt hij sterker en vernauwt je kijk op de wereld. Nog een andere onhebbelijkheid van ons brein is dat het op zoek gaat naar bewijs/bevestiging van onze overtuigingen. Alles wat je wereldbeeld bevestigt valt meer op en alles wat het tegenspreekt wordt door je brein weggelaten omdat het niet binnen dat kader past. Dat heet voorkeur voor bevestiging (confirmation bias).

Je bent het waard

Ja toch, of is er een stemmetje dat dat tegenspreekt? Als zo’n beperkende overtuiging de vorm heeft van een minderwaardigheidsgevoel, gebrekkig of vertekend zelfbeeld en/of het gevoel dat je het recht niet hebt te bestaan dan is dat vaak een recept voor zelfsabotage, ineffectiviteit en uitstelgedrag. Die boodschap komt waarschijnlijk niet zozeer uit je onderbewuste, maar uit een ander deel van jezelf dat ‘gekaapt’ is.

Innerlijke ouder of innerlijke criticus?

In de psychologie wordt soms gewerkt met een model dat bestaat uit drie delen. Freudiaanse psychoanalyse noemt ze superego (niet super als in geweldig, maar super als in ‘erboven’), ego en id. Andere benamingen zijn innerlijke ouder, zelf en innerlijk kind.

Als je opgroeit ontvang je vanuit je omgeving allerlei boodschappen. Die internaliseer je (ze worden een deel van je, denk aan het principe: als je het maar vaak genoeg hoort ga je het geloven) en ze vormen je innerlijke ouder. Onder normale omstandigheden zorgt een innerlijke ouder ervoor dat je volgens je normen en waarden leeft en weet wat goed en fout is. Zijn die boodschappen negatief, dan is dat deel van jezelf gekaapt en heb je geen innerlijke ouder maar een innerlijke criticus.

Een innerlijke ouder houdt je op het rechte pad. Foutje gemaakt? Jammer, joh, kijk wat je kan doen om het te herstellen en doe het de volgende keer beter! Een innerlijke criticus is allesbehalve ondersteunend, het is als het ware een fout in je interne software. Een computervirus dat in je hoofd rondspookt en problemen veroorzaakt. Krijg je een complimentje? De innerlijke criticus vuurt dan gelijk een gedachte (of gevoel!) af van ‘denk maar niet dat je wat voorstelt’. Foutje gemaakt? De innerlijke criticus brandt je helemaal af. Een actieve innerlijke criticus kan ook heel goed een oorzaak van weerstand tegen verandering zijn.

In dat geval is het zaak de innerlijke criticus onschadelijk te maken en door ‘reparenting’ jezelf van een innerlijke ouder te voorzien. Je installeert dan als het ware de juiste software.

Elk nadeel heeft zijn voordeel

Hoewel veiligheid vaak de oorzaak is voor weerstand tegen verandering, zijn er ook andere mogelijkheden. Het nadeel dat je ervaart levert je misschien op één of andere manier ook voordelen op. Dat kan heel divers zijn, vandaar hieronder een lijstje met wat algemene voorbeelden:

• minder verwachtingen/ eisen waaraan je moet voldoen
• je vermijdt het ongemak dat meestal met veranderingen gepaard gaat
• je loopt geen risico
• wat je niet probeert kan ook niet mislukken
• je kunt je blijven verstoppen voor de wereld
• je voorkomt mogelijke afwijzing
• misschien doen mensen nu bepaalde dingen voor je die je dan zelf moet gaan doen
• je voorkomt weerstand van je omgeving (dat zijn immers ook mensen met dezelfde neiging tot weerstand tegen verandering)
• succes kan eng zijn en z’n eigen problemen meenemen
• je hoeft niet te leren ‘nee’ te zeggen, met alle gevolgen van dien
• je voorkomt dat mensen je aanvallen als je je kop boven het maaiveld durft uit te steken
• onbewuste gedachten dat je het niet waard bent om….
• je weet wat je hebt maar niet wat je krijgt
• het levert aandacht op
• het levert macht over anderen of over een situatie op
• het maakt het mogelijk een situatie of mensen naar je hand te zetten

In het algemeen kun je stellen dat hoe groter het voordeel is dat je uit je situatie haalt, hoe groter de weerstand zal zijn om dat voordeel los te laten. Dit betekent trouwens absoluut niet dat je je dan prettig voelt bij je situatie. Het kan heel tegenstrijdig zijn en iets kan op een heel kromme manier een voordeel opleveren. Bewustwording is hierbij belangrijk. Als je je gevoelens, gedachten en beweegredenen in kaart kunt brengen kun je de volgende stap nemen en beginnen het om te keren.

Foto’s FreeImages: ’tijger’: mirko delcaldo, school vissen: Oktaviani Marvikasari, waar is de kat?: Sande Hamilton

Het bericht Weerstand tegen verandering van dichtbij bekeken verscheen eerst op Flow Remedies.